Tetkikin amacı önce netleşir
Aynı tetkik farklı amaçlarla istenebilir: tanı koymak, evreleme yapmak, tedavi yanıtını görmek, yan etki araştırmak veya takipte nüks şüphesini değerlendirmek. Hasta açısından ilk soru “bu tetkik hangi soruya cevap arıyor?” olmalıdır.
Tomografi ve MR
Tomografi birçok kanser türünde hastalığın boyutunu ve yayılımını takip etmek için kullanılır. MR ise özellikle beyin, karaciğer, pelvis ve bazı yumuşak doku değerlendirmelerinde daha ayrıntılı bilgi sağlayabilir.
Tomografi genellikle akciğer, karın, lenf nodu ve birçok metastaz alanının takibinde pratik bir yöntemdir. MR ise beyin metastazı, karaciğer lezyonları, omurga, rektum, prostat, pelvis ve yumuşak doku tümörlerinde daha ayrıntılı bilgi verebilir. Hangi yöntemin daha uygun olduğu kanser türüne ve klinik soruya göre değişir.
PET-BT
PET-BT metabolik aktiviteyi gösteren bir tetkiktir. Enfeksiyon veya iltihap gibi kanser dışı durumlarda da tutulum görülebileceği için sonuçlar klinik tabloyla birlikte değerlendirilir.
PET-BT her kanserde ve her kontrolde gerekli değildir. Bazı durumlarda evreleme veya nüks araştırmasında çok yararlı olabilir; bazı durumlarda ise tomografi veya MR daha uygun olabilir. PET-BT'de tutulum görülmesi her zaman kanser anlamına gelmez; enfeksiyon, ameliyat/radyoterapi sonrası değişiklikler ve iltihabi durumlar da tutulum yapabilir.
Tümör belirteçleri
Bazı kan testleri takipte yardımcı olabilir; ancak tüm kanserlerde kullanılmaz ve tek başına tedavi değiştirmek için yeterli olmayabilir. Yükselme veya düşme eğilimi görüntüleme ve muayene bulgularıyla birlikte yorumlanır.
CEA, CA 19-9, CA 15-3, CA-125, PSA, AFP gibi belirteçler bazı kanserlerde takipte kullanılabilir. Fakat enfeksiyon, iltihap, sigara, karaciğer-safra yolu sorunları veya iyi huylu hastalıklar da bazı değerleri etkileyebilir. Tek bir ölçümden çok zaman içindeki eğilim önemlidir.
Raporlarda sık görülen ifadeler
Belirgin küçülme veya büyüme olmaması anlamına gelebilir; tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez.
Ölçülebilir lezyonlarda belirgin küçülme olduğunu anlatır.
Görüntülemede saptanabilir hastalık bulgusunun kaybolmasıdır; takip yine gerekir.
Hastalıkta büyüme veya yeni lezyon gelişimini düşündürür; klinik bağlamla doğrulanır.
Kesin tanı koydurmayabilir; tekrar görüntüleme, farklı tetkik veya biyopsi gerekebilir.
Özellikle immünoterapide nadiren görülebilen, ilk bakışta büyüme gibi izlenebilen durumdur.
Tetkik sonucunu beklerken
Raporu tek başına okuyup hemen sonuç çıkarmak kaygıyı artırabilir. En sağlıklı yaklaşım raporu önceki tetkiklerle birlikte tedavi ekibiyle değerlendirmektir. Eğer yeni ciddi ağrı, nefes darlığı, nörolojik belirti, ateş veya genel durum bozulması varsa kontrol randevusunu beklemeden tedavi ekibine haber verilmelidir.
Hastanın bilmesi gerekenler
- Tetkikin amacı tanı, evreleme, yanıt değerlendirme veya takip olabilir.
- Eski tetkiklerle karşılaştırma çoğu zaman yeni sonuç kadar önemlidir.
- Rapor dili teknik olabilir; nihai yorum tedavi ekibiyle yapılmalıdır.
- Yanınızda eski görüntüleme CD'leri veya dijital erişim bilgileri bulunmalıdır.
- Kontrast madde alerjisi, böbrek hastalığı veya gebelik ihtimali tetkik öncesi bildirilmelidir.