Temel hedef yeterli ve güvenli beslenmedir
Kanser tedavisi sırasında iştah azalması, tat değişikliği, bulantı, ağız yarası, ishal veya kabızlık beslenmeyi etkileyebilir. Hedef, hastanın yeterli enerji ve protein almasını sağlamak ve tedaviye bağlı sorunları erken fark etmektir.
Sağlıklı kişiler için önerilen bazı diyet kuralları kanser tedavisi sırasında her zaman uygun olmayabilir. Örneğin kilo kaybı ve kas kaybı yaşayan bir hastada amaç düşük kalorili beslenmek değil, yeterli protein ve enerjiyi güvenli şekilde alabilmektir.
Bitkisel ürünler masum olmayabilir
Bitkisel ürünler, yüksek doz vitaminler ve destek ürünleri bazı kanser ilaçlarıyla etkileşebilir veya karaciğer-böbrek fonksiyonlarını etkileyebilir. Tedavi ekibine danışmadan başlanmamalıdır.
“Doğal” ifadesi güvenli anlamına gelmez. Sarı kantaron, yüksek doz antioksidanlar, yoğun bitkisel karışımlar veya internetten alınan içerik belirsiz ürünler kemoterapi, hedefe yönelik tedavi, immünoterapi veya kan sulandırıcılarla etkileşebilir. Kullanılan tüm takviyeler randevuda liste halinde gösterilmelidir.
Kilo kaybı ciddiye alınmalıdır
İstemsiz kilo kaybı, kas kaybı ve beslenme yetersizliği tedavi toleransını etkileyebilir. Erken dönemde diyetisyen desteği ve semptom kontrolü yararlı olabilir.
Son 1-3 ay içinde belirgin kilo kaybı, kıyafetlerin bollaşması, merdiven çıkarken zorlanma, kas gücünde azalma veya günlük porsiyonların yarıdan fazlasını yiyememe beslenme desteği gerektirebilir. Bu durum yalnızca “iştahsızlık” olarak görülmemeli; bulantı, ağrı, depresyon, ağız yarası, yutma güçlüğü veya bağırsak sorunları açısından da değerlendirilmelidir.
Yan etkiye göre pratik beslenme önerileri
Az ve sık öğün, kokusu az yiyecekler, oda sıcaklığında gıdalar ve yavaş sıvı alımı yardımcı olabilir.
Yumuşak, ılık, baharatsız gıdalar; asitli, çok sıcak ve sert yiyeceklerden kaçınma tercih edilir.
Metal tadında plastik/ahşap çatal kaşık, farklı protein kaynakları ve ağız bakımına dikkat denenebilir.
Sıvı kaybına dikkat edilir; ateş, kanlı dışkı veya şiddetli karın ağrısı varsa evde beklenmez.
Sıvı, hareket ve tolere edilen lif alımı yararlı olabilir; kusma veya gaz-gaita çıkaramama acil uyarıdır.
Püre, çorba, yoğurt gibi kolay yutulan gıdalar ve gerekirse diyetisyen değerlendirmesi önemlidir.
Gıda güvenliği neden önemlidir?
Kemoterapi veya bazı tedaviler sırasında enfeksiyon riski artabilir. İyi pişmemiş et-yumurta, pastörize edilmemiş süt ürünleri, iyi yıkanmamış sebze-meyve ve açıkta beklemiş yiyecekler risk oluşturabilir. Özellikle kan değerleri düşük dönemlerde gıda hijyeni konusunda daha dikkatli olunmalıdır.
Hekime veya diyetisyene sorulabilecek sorular
- Son haftalarda kilo kaybınızı takip edin.
- Yutma güçlüğü, ağız yarası veya devam eden ishal varsa bildirin.
- Protein alımı ve sıvı tüketimi için kişisel öneri alın.
- Takviye ürünleri hekime danışmadan kullanmayın.
- Kan değerlerim düşükken özellikle kaçınmam gereken gıdalar var mı?
- Kilo kaybım için oral beslenme destek ürünü veya diyetisyen takibi gerekir mi?