Kanser türleri
Hangi kanserde hangi bilgiler önemlidir?
Bu sayfa, sık görülen kanser türlerinde hastaların önce hangi kavramları öğrenmesi gerektiğini özetler. Her başlık tanı, evre, biyobelirteç, tedavi seçenekleri ve Türkiye'de erişim kontrolü açısından okunmalıdır.
Bu sayfayı nasıl okumalı?
Kanser türü yalnızca başlangıç noktasıdır. Tedavinin amacı; hastalığı tamamen ortadan kaldırmak, nüks riskini azaltmak, hastalığı kontrol altında tutmak veya şikayetleri azaltmak olabilir. Bu nedenle aynı ilaç adı farklı hastalarda farklı amaçla kullanılabilir.
Patoloji raporunda kanserin tipi, derecesi ve varsa özel boyamalar yer alır.
Hastalık lokal, bölgesel, lokal ileri veya metastatik olabilir; tedavi amacı buna göre değişir.
Genetik değişiklikler, protein ekspresyonu veya immün belirteçler ilaç seçimini etkileyebilir.
İlk tedavi, ameliyat öncesi/sonrası tedavi, idame veya progresyon sonrası tedavi ayrı değerlendirilir.
Türkiye ruhsatı, SGK/SUT koşulu, MEDULA kontrolü ve rapor gerekliliği hasta bazında değişebilir.
Hangi belirtilerin beklenebilir, hangilerinin acil olduğu tedavi başlamadan konuşulmalıdır.
Akciğer kanseri
Akciğer kanserinde ilk ayrım genellikle küçük hücreli dışı akciğer kanseri ve küçük hücreli akciğer kanseri şeklindedir. Küçük hücreli dışı akciğer kanserinde adenokarsinom, skuamöz hücreli karsinom ve diğer alt tipler tedavi planını etkileyebilir.
EGFR, ALK, ROS1, BRAF, KRAS G12C, MET, RET, NTRK, HER2 ve PD-L1 gibi testler özellikle ileri evrede tedavi seçimini değiştirebilir.
Cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, immünoterapi, hedefe yönelik tedaviler ve bazı durumlarda kemoradyoterapi sonrası idame tedavi gündeme gelir.
Osimertinib, alectinib, lorlatinib, entrectinib, sotorasib, adagrasib, dabrafenib-trametinib, selpercatinib ve pembrolizumab gibi ilaçlar hasta grubuna göre konuşulabilir.
Meme kanseri
Meme kanserinde tedavi kararı hormon reseptörü, HER2 durumu, tümör evresi, menopoz durumu, genetik risk ve hastalığın yayılımına göre şekillenir. Aynı “meme kanseri” tanısı altında HR pozitif/HER2 negatif, HER2 pozitif ve üçlü negatif gibi farklı biyolojik gruplar vardır.
ER, PR, HER2, Ki-67, BRCA1/2 ve bazı ileri evre durumlarda PIK3CA, ESR1 veya diğer moleküler testler gündeme gelebilir.
Cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, hormon tedavisi, HER2 hedefli tedaviler, CDK4/6 inhibitörleri, PARP inhibitörleri ve immünoterapi seçilmiş hastalarda kullanılabilir.
Trastuzumab, pertuzumab, trastuzumab deruxtecan, palbociclib, ribociclib, abemaciclib, olaparib, talazoparib ve pembrolizumab hasta alt grubuna göre konuşulabilir.
Kolorektal, mide, pankreas ve diğer sindirim sistemi kanserleri
Sindirim sistemi kanserlerinde tümörün yeri, ameliyat edilebilirlik durumu, karaciğer veya periton yayılımı, beslenme durumu ve moleküler testler tedaviyi belirler. Kolon ve rektum kanseri aynı aile içinde olsa da rektum kanserinde radyoterapi ve lokal tedavi planı daha farklı olabilir.
RAS, BRAF, MSI/dMMR ve bazı durumlarda HER2 veya KRAS G12C tedavi seçimini etkileyebilir. Anti-EGFR tedaviler yalnızca uygun biyolojik grupta değerlendirilir.
HER2, PD-L1 CPS, MSI/dMMR, CLDN18.2 ve FGFR2b gibi belirteçler yeni tedavi seçenekleri açısından önem kazanmıştır.
BRCA/HRD, MSI/dMMR, NTRK, FGFR2 ve IDH1 gibi nadir ama önemli hedefler bazı hastalarda araştırılabilir.
Prostat, böbrek ve mesane kanserleri
Ürolojik kanserlerde cerrahi, radyoterapi, hormon tedavileri, immünoterapiler ve hedefe yönelik ilaçlar farklı evrelerde birlikte veya sırayla kullanılabilir. Hastalığın lokal mi metastatik mi olduğu ve daha önce hangi tedavilerin alındığı özellikle önemlidir.
PSA, Gleason skoru, görüntüleme bulguları, hormon duyarlı veya kastrasyon dirençli dönem ayrımı tedaviyi belirler. PARP inhibitörleri bazı HRR/BRCA değişikliklerinde gündeme gelebilir.
İleri evrede immünoterapi kombinasyonları ve VEGF/VEGFR hedefli tedaviler önemli yer tutar. Cerrahi ve lokal tedavi seçilmiş hastalarda değerlendirilir.
Kas invazyonu olup olmaması, platin uygunluğu, immünoterapi, idame tedavi ve antikor-ilaç konjugatları tedavi kararında rol oynayabilir.
Over, endometrium ve diğer jinekolojik kanserler
Jinekolojik kanserlerde cerrahi evreleme, tümörün yayılımı, patoloji alt tipi ve moleküler özellikler tedaviyi belirler. Over kanserinde BRCA/HRD ve PARP inhibitörleri; endometrium kanserinde MSI/dMMR ve immünoterapi önemli başlıklardır.
Cerrahi, kemoterapi, bevacizumab ve PARP inhibitörleri uygun hastalarda gündeme gelebilir. BRCA ve HRD durumu tedavi planını etkileyebilir.
Erken evrede cerrahi temel tedavidir. İleri veya tekrarlayan hastalıkta kemoterapi, hormon tedavisi, immünoterapi ve hedefe yönelik kombinasyonlar konuşulabilir.
Radyoterapi, kemoterapi ve immünoterapi evreye göre değerlendirilir. Tedavi kararı jinekolojik onkoloji, radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkolojiyle birlikte planlanabilir.